मुंबईमध्ये जगभरातील विविध खाद्यसंस्कृतींचा उत्कृष्ट आस्वाद घेता येतो. विविध संस्कृतींचे प्रतिनिधित्व करणारे हे शहर असल्यामुळे, येथील उपाहारगृहांमध्ये भारताच्या कानाकोपऱ्यातील अनेक प्रसिद्ध आणि वैशिष्ट्यपूर्ण प्रादेशिक खाद्यपदार्थांचा आनंद घेता येतो.
मुंबई सर्व स्तरांतील नागरिकांच्या गरजा लक्षात घेऊन खाद्यसेवा पुरवते. जलद खाद्यपदार्थ (फास्ट फूड) देणाऱ्या खाद्यगृहांपासून ते आलिशान पंचतारांकित हॉटेलांपर्यंत विविध पर्याय येथे उपलब्ध आहेत. महानगरीय स्वरूपामुळे मुंबई "विविधतेत एकता" या भारताच्या ब्रीदवाक्याला साजेशी असून, बहुसांस्कृतिक खाद्यसंस्कृतीचे दर्शन घडवते.
मुंबईतील उपाहारगृहांमध्ये पारंपरिक महाराष्ट्रीयन खाद्यपदार्थांसह अस्सल राजस्थानी, गुजराती, काश्मिरी, पंजाबी आणि मुघलाई पदार्थांचीही विस्तृत मेजवानी उपलब्ध आहे. याशिवाय, पर्शियन (इराणी) खाद्यसंस्कृतीचा आस्वाद देणारी अनेक उपाहारगृहेही येथे आहेत.
दक्षिण भारतीय उपाहारगृहे विशेष लोकप्रिय असून, डोसा, इडली, वडा यांसारखे पारंपरिक दक्षिण भारतीय पदार्थ रसिकांच्या चवीला विशेष भावतात.
मुंबई हे बेटांचे शहर असल्याने, येथे स्थानिक तसेच आंतरराष्ट्रीय चवींना अनुरूप अशा विविध स्वादिष्ट समुद्री खाद्यपदार्थांचीही विपुल उपलब्धता आहे.
मुंबईमध्ये उत्तम पंचतारांकीत हॉटेलमध्ये मिळणारे, जलद तयार होणारे खाद्यपदार्थ सर्व लोकांना उपलब्ध आहेत. मुंबई ही ‘विषमतेमध्ये एकता’ या भारताच्या घोषवाक्याप्रमाणे आहे.
मुंबईतील उपहारगृहे विविध प्रकारच्या थाळी देतात. त्यामध्ये पारंपारिक महाराष्ट्रीयन, अस्सल राजस्थानी, गुजराती, आणि मोघलाई थाळीचा समावेश आहे. येथे काही उपहारगृहे पार्शियन खाद्यपदार्थही देतात. यामध्ये दक्षिण भारतीय उपहारगृहे सर्वांची आवडती असून येथे दक्षिण भारतामधील डोसा, इडली, वडा ही खाद्यपदार्थ तुमची रुची अधिक खात्रीने खुलवतात.
बेटारील शहर म्हणून प्रसिध्द असलेली मुंबई युरोपीयन जसे की चायनीज, इटालियन, थाई आणि मेक्सीकन इ. अन्न खाद्यपदार्थसुध्दा पुरविते.
द ग्रेट इंडियन बर्गर अर्थात वडापाव
रस्त्यावर काम करणाऱ्या कामगारांपासून ते उच्चभ्रू मुंबईकरांपर्यंत, तिखट आणि चटपटीत चवीच्या वडापावाचा आस्वाद प्रत्येकजण आवडीने घेतो."द ग्रेट इंडियन बर्गर" म्हणून ओळखला जाणारा वडापाव हा महाराष्ट्राच्या ग्रामीण भागातही तितकाच लोकप्रिय आहे. बटाट्याचा वडा आणि पाव यांचा हा साधा पण स्वादिष्ट संगम अनेक मुंबईकरांचा आवडता नाश्ता असून, चहासोबत खाल्ला जाणारा लोकप्रिय अल्पोपहारही आहे.
शहराच्या जवळजवळ प्रत्येक रस्त्यावर आणि चौकात सहज उपलब्ध असलेल्या वडापावाचा उगम दादर रेल्वे स्थानकाबाहेर अल्पोपहार विकणारे अशोक वैद्य यांनी केलेल्या प्रयोगातून झाला, असे मानले जाते.
करजत रेल्वे स्थानकावरील फलाटांवर विक्रेत्यांकडून मिळणारा वडापाव संपूर्ण देशभर प्रसिद्ध असून, त्याची चव अनुभवण्यासाठी अनेक खाद्यप्रेमी आवर्जून येथे भेट देतात.
भेळपुरी
मुंबईच्या समुद्रकिनाऱ्यांचा विचार केला की प्रसिद्ध भेळपुरीची आठवण हमखास येते. कुरमुरे, बेसनापासून बनविलेल्या शेव, विविध चटण्या, मसाले आणि इतर ताज्या घटकांपासून तयार होणारी भेळपुरी हा मुंबईतील अत्यंत लोकप्रिय चटपटीत अल्पोपहार आहे. आंबट, तिखट आणि गोड अशा विविध चवींचा सुरेख संगम असलेली भेळपुरी कधी गोड चटणीसह तर कधी तिखट चटणीने सजवून दिली जाते, ज्यामुळे तिची चव अधिक रुचकर बनते.
पावभाजी
पावभाजी हा मुंबई आणि गुजरातमध्ये उगम पावलेला एक प्रसिद्ध भारतीय खाद्यपदार्थ आहे. पाव म्हणजे ब्रेड आणि भाजी म्हणजे विविध भाज्यांचे मसालेदार मिश्रण.
मुंबईतील कापड गिरण्यांचा उद्योग भरभराटीला असताना गिरणी कामगारांसाठी हा पदार्थ प्रथम तयार करण्यात आला, असे मानले जाते. कमी खर्चात पौष्टिक आणि पोटभर जेवण मिळावे या उद्देशाने पावभाजीची निर्मिती झाली. आज हा पदार्थ मुंबईतील सर्वाधिक लोकप्रिय खाद्यपदार्थांपैकी एक असून, शहरातील जवळजवळ प्रत्येक भागात वाजवी दरात उपलब्ध आहे. लहानांपासून मोठ्यांपर्यंत सर्वच जण आवडीने या स्वादिष्ट पदार्थाचा आस्वाद घेतात.
ज्यावेळेस मुंबईमध्ये गिरणी व्यवसाय जोरात होता त्यावेळेस मुलतः मुंबईतील एक कापडाच्या मिलमध्ये ही थाळी बनविली जात होती. एक स्वस्त थाळी जी प्रत्येकाच्या आवडीची आणि कमी किंमतीची तसेच शहरातील सर्व ठिकाणी उपलब्ध असणारी म्हणुन प्रसिध्द आहे.
श्रीखंड
श्रीखंड हा चक्का (गळून घेतलेल्या दह्यापासून) तयार केला जाणारा एक पारंपरिक गोड पदार्थ आहे. पश्चिम भारतात विशेषतः लोकप्रिय असलेला श्रीखंड हा महाराष्ट्रीयन आणि गुजराती खाद्यसंस्कृतीतील प्रमुख मिठाईंपैकी एक मानला जातो. केशर, वेलची, सुकामेवा किंवा विविध फळांच्या स्वादांसह तयार केले जाणारे श्रीखंड त्याच्या समृद्ध चवीमुळे सर्व वयोगटांमध्ये आवडीने खाल्ले जाते.
वरण-भात
वरण-भात हा महाराष्ट्रीयन खाद्यसंस्कृतीतील अत्यंत साधा, पौष्टिक आणि पारंपरिक पदार्थ आहे. वरण म्हणजे डाळीपासून तयार केलेली साधी आमटी आणि भात म्हणजे वाफवलेला तांदळाचा भात. या दोन्हींचा संगम म्हणजे वरण-भात.गरमागरम वरण-भातावर साजूक तुपाची धार घालून, सोबत मीठ आणि लिंबाची फोड देऊन हा पदार्थ पारंपरिक पद्धतीने वाढला जातो. साधेपणा, पौष्टिकता आणि रुचकर चव यांचा उत्तम मिलाफ असलेला वरण-भात हा अनेक महाराष्ट्रीयन घरांतील दैनंदिन आहाराचा अविभाज्य भाग आहे.